Kanker en Chemotherapie
Stuur ons een e-mailPrint deze paginaPrint het gehele hoofdstukNaar de startpagina

Inleiding

In dit hoofdstuk vindt u algemene achtergrondinformatie over kanker en chemotherapie. U leest over lichaamscellen, wat het verschil is tussen gezonde cellen en kankercellen, welke behandelingen er zijn om de ziekte aan te pakken, hoe chemotherapie werkt, welke resultaten u kunt verwachten en hoe het komt dat de behandeling bijwerkingen kan hebben. De informatie op deze website is kort en algemeen. Hebt u vragen over uw eigen situatie of behandeling, schroom dan niet om die voor te leggen aan het team van artsen en verpleegkundigen dat verantwoordelijk is voor uw behandeling.

Over Kanker

Uw lichaam is opgebouwd uit miljarden cellen, in allerlei soorten en maten. Zo zien spiercellen er heel anders uit dan de cellen waar de huid uit bestaat. Organen als de lever of de nieren bevatten gespecialiseerde cellen die er voor zorgen dat die organen hun werk doen. Ook in uw bloed zweven grote hoeveelheden cellen: de zogenoemde bloedlichaampjes. Rode bloedlichaampjes erytrocyten zorgen voor het de aanvoer van zuurstof, bijvoorbeeld naar de spieren. Witte bloedlichaampjes leukocyten en lymfocyten bestrijden allerlei indringers, zoals bacteriën. Bloedplaatjes trombocyten zorgen ervoor dat uw bloed kan stollen.

In principe kunnen alle lichaamscellen zich delen. Daardoor kunnen wonden snel genezen, worden versleten cellen in uw lichaam vervangen, groeien uw spieren als u ze traint, worden er voortdurend nieuwe bloedlichaampjes aangemaakt en groeit uw haar.

Kankercellen ontstaan uit gewone lichaamscellen. Maar bij kankercellen is er iets misgegaan met het erfelijk materiaal in de kern van de cel. Daardoor gaat die cel zich onnodig en onbeheerst delen. De fout in het erfelijk materiaal wordt daarbij gekopieerd naar alle volgende cellen. Eén kankercel worden er zo twee, daarna vier, vervolgens acht, zestien, tweeëndertig, enzovoorts. Op die manier kan een tumor ontstaan, een gezwel dat steeds harder groeit. Ook de aanmaak van bloedlichaampjes kan verstoord raken, bijvoorbeeld doordat er grote hoeveelheden overtollige en nutteloze bloedlichaampjes gevormd worden.

Kwaadaardige tumoren groeien op den duur door in het omliggende weefsel. Soms breken er cellen van het gezwel af, die meedrijven in de bloedbaan of in de lymfevaten. Die losgeraakte cellen (micrometastasen) nestelen zich soms verderop in het lichaam, waar ze uitgroeien tot nieuwe tumoren, zogenoemde uitzaaiingen metastasen.

Verschillende behandelingen

Zodra de diagnose is gesteld, stelt uw arts een behandelplan op. Dat plan past zo goed mogelijk bij uw situatie. Welk behandelplan het beste is, hangt af van de soort kanker die u hebt, hoe ver de ziekte zich al verbreid heeft en met uw lichamelijke en psychische conditie. Uiteraard speelt ook de visie en de ervaring van uw behandelend arts een rol. In grote lijnen kan de arts kiezen uit drie verschillende behandelwijzen:

 

  • Bij chirurgie wordt de tumor tijdens een operatie geheel of grotendeels verwijderd. Over het algemeen wordt daarbij ook een laagje van het omliggende weefsel weggehaald, om eventuele kankercellen die zich hier genesteld hebben, geen kans te geven. Ook kunnen een aantal lymfeklieren in de buurt van de tumor verwijderd worden. Uitzaaiingen van de kanker nestelen zich namelijk vaak het eerst in die klieren.
  • Bij radiotherapie wordt de tumor bestraald waardoor de kankercellen afsterven. De straling wordt zo veel mogelijk op de tumor zelf gericht, maar het is daarbij niet te vermijden dat ook gezond weefsel in de omgeving schade oploopt. De schade aan gezond weefsel wordt echter zo veel mogelijk beperkt.
  • Bij chemotherapie krijgt u een behandeling met medicijnen, waardoor de tumorcellen doodgaan of zich niet meer kunnen vermenigvuldigen. Uiteraard zijn ook combinaties van verschillende behandelingswijzen mogelijk. Chemotherapie wordt in de praktijk vaak gecombineerd met chirurgie of radiotherapie. Deze website gaat verder alleen over chemotherapie.

 

Het doel van de behandeling

Uw arts vertelt u nadrukkelijk wat het doel is van de behandeling, zodat u weet welke resultaten u kunt verwachten. In grote lijnen kan de behandeling drie doelen dienen.

1. De ziekte genezen

Sommige vormen van kanker kunnen door chirurgie, radiotherapie, chemotherapie of een combinatie van deze behandelingen volledig verdwijnen. De behandeling heet dan curatief. Vaak is de kans op genezing groot, maar de behandeling zelf zwaar.

2. De kans verkleinen dat de ziekte terugkomt

Een aantal vormen van kanker is goed te behandelen met een operatie of met bestraling. Toch zijn die behandelingen alleen niet altijd afdoende. Er kunnen bijvoorbeeld nog micrometastasen in uw bloed of lymfevocht zijn achtergebleven. Die moeten opgeruimd worden om te voorkomen dat de kanker op andere plaatsen terugkomt, als uitzaaiingen. Chemotherapie in combinatie met een operatie of bestraling heet aanvullend (adjuvant).

Aanvullende chemotherapie wordt soms al vóór een operatie of bestraling gegeven, in plaats van erna. Dat heeft als voordeel dat de tumor meestal kleiner wordt door de chemotherapie en daardoor gemakkelijker ter plaatse kan worden aangepakt. De behandeling heet dan neo-adjuvant.

3. De gevolgen van de ziekte verzachten

Soms is een volledige genezing van de kanker niet mogelijk, maar is de ziekte wel te bestrijden. De gevolgen blijven daardoor soms jarenlang binnen de perken. Daardoor hebt u een beter leven. Als de chemotherapie voor dit doel gegeven wordt, heet de behandeling verzachtend (palliatief). Het doel van palliatieve chemotherapie is niet alleen dat u mogelijk langer blijft leven, maar vooral dat u minder klachten en problemen hebt door uw ziekte. Maar dan moet de chemotherapie zelf wel te verdragen zijn, anders is het middel erger dan de kwaal.

Zo werkt chemotherapie

Chemotherapie is een manier om kankercellen te doden of er voor te zorgen dat ze zich niet meer kunnen delen. Dat gebeurt met chemische stoffen, de zogenoemde cytostatica. Chemotherapie bestaat bijna zestig jaar. De eerste cytostatica zijn in 1945 bij toeval ontdekt. Sindsdien zijn er steeds meer en steeds effectievere medicamenten ontwikkeld. In Nederland zijn inmiddels tientallen verschillende cytostatica beschikbaar. Afhankelijk van de soort kanker krijgt u één of meerdere middelen. Verschillende soorten kanker zijn namelijk meer of minder gevoelig voor verschillende cytostatica. Artsen zoeken naar de combinatie die het meest effectief is tegen de ziekte en die zo min mogelijk bijwerkingen heeft. Ook proberen ze zoveel mogelijk te voorkomen dat kankercellen bestand resistent raken tegen de chemotherapie.

Elke chemotherapie is een behandeling op maat. De arts kan kiezen uit een groot aantal middelen, uiteenlopende doseringen aanhouden en het middel op verschillende manieren laten toedienen. Het is onmogelijk om op deze website informatie te geven over alle individuele behandelingsmogelijkheden. Wilt u meer weten over de specifieke behandeling die u krijgt, bespreek dit dan met uw arts of uw oncologieverpleegkundige.

Waarom chemotherapie bijwerkingen heeft

Cytostatica tasten niet alleen kankercellen aan, ze kunnen ook gezonde lichaamscellen beschadigen. Sommige gezonde lichaamscellen zijn daar gevoeliger voor dan andere. Vooral lichaamscellen die zich wat sneller moeten delen om hun functie goed te kunnen vervullen. Dat zijn bijvoorbeeld de beenmergcellen die voortdurend nieuwe bloedlichaampjes aanmaken of de cellen in de haarzakjes die zorgen dat uw haar groeit. Chemotherapie veroorzaakt met name bijwerkingen bij deze sneldelende lichaamscellen.

Een andere bijwerking is de manier waarop uw lichaam reageert op het binnendringen van ongewenste stoffen. Die komen meestal uw lichaam binnen doordat u iets eet of drinkt dat giftig of bedorven is. Het lichaam probeert de schade te beperken door te braken. Uw lichaam herkent de cytostatica als giftig. Misselijkheid en braken zijn daarom een begrijpelijke en natuurlijke reactie van het lichaam op chemotherapie.

Sommige cytostatica hebben minder bijwerkingen dan andere. Ook is het effect per persoon verschillend. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld veel last van misselijkheid en braken, terwijl anderen nauwelijks iets merken. Bovendien zijn er voor veel bijwerkingen goede medicijnen voorhanden. Overigens zegt de ernst van de bijwerkingen helemaal niets over de werkzaamheid van de therapie.

Uitgebreide informatie over de verschillende bijwerkingen en wat er aan te doen is, vindt u in het oranje gedeelte op deze website.

De toediening van chemotherapie

Chemotherapie bestaat meestal uit een serie toedieningen (in medische termen heet elke toediening een 'kuur'). De chemotherapie kan een aantal dagen duren, maar ook een paar weken tot enkele maanden. Elke keer dat u de medicamenten krijgt toegediend, wordt een deel van de kankercellen uitgeschakeld. Tussendoor krijgen de gezonde lichaamscellen de kans zich te herstellen van mogelijke schade.

Over het algemeen worden de medicamenten direct in uw bloedbaan gebracht, met een infuus. De medicamenten bereiken dan uw hele lichaam en heet daarom systemisch. Soms wordt de behandeling maar op één plaats gegeven, bijvoorbeeld door spoelingen. De behandeling heet dan lokaal.

U kunt de chemotherapie krijgen op de dagbehandeling van het ziekenhuis (poliklinisch), of tijdens een ziekenhuisopname (klinisch). Ook een behandeling thuis kan in sommige gevallen. Wat er precies gaat gebeuren hangt af van de specifieke behandeling die u krijgt, maar ook van uw persoonlijke omstandigheden. Meer algemene informatie over de gang van zaken voor, tijdens en na de chemotherapie vindt u in het rode gedeelte op deze website.

Meedoen met experimentele behandelingen

Het onderzoek naar de mogelijke behandeling van kanker gaat door. Er is medisch-wetenschappelijk onderzoek nodig om nieuwe cytostatica of combinaties van bestaande middelen te testen. Ook in de praktijk. Ook met mensen. In feite gaat het om experimentele behandelingen. Die worden meestal niet standaard aangeboden. Veel mensen vinden zelf informatie over deze behandelingen, bijvoorbeeld op internet, op de pagina's over gezondheid en wetenschap in dagbladen en tijdschriften of door informatie van vrienden en bekenden.

Mogelijk komt u voor zo'n experimentele behandeling in aanmerking. Dat wil overigens niet zeggen dat artsen zomaar iets uitproberen. De middelen die u krijgt hebben meestal al wel bewezen dat ze iets doen, bijvoorbeeld in dierproeven. Maar er moet nog uitgezocht worden of de nieuwe middelen ook goed werken bij mensen, of ze inderdaad beter werken dan de bestaande medicijnen, welke dosis het meest effectief is en hoe het zit met de bijwerkingen. Als u kunt deelnemen aan zo'n experimentele behandeling, dan wordt u tevoren goed geïnformeerd over wat er precies gaat gebeuren en welke mogelijke risico's aan de behandeling kleven. Vervolgens krijgt u genoeg tijd om te beslissen of u mee wilt doen. Als deelnemer aan medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen hebt u bovendien te allen tijde het recht om tussentijds met de behandeling te stoppen, zelfs zonder opgave van redenen.

Het doel van een experimentele behandeling is in de eerste plaats: wetenschappelijk onderzoek naar de bestrijding van kanker. Soms leidt dat tot teleurstellingen, bijvoorbeeld doordat het nieuwe middel toch niet blijkt te werken. Ook kunt u geweigerd worden voor een behandeling, omdat u niet aan de voorwaarden voldoet. Soms wordt er geloot om te bepalen wie het nieuwe medicijn krijgt en wie in een controlegroep terecht komt.

U beslist zelf

De behandeling die u moet ondergaan kan zeer ingrijpend voor u zijn. Soms moet u flink doorzetten om bijvoorbeeld de chemotherapie te volbrengen. Het kost tijd om er van te herstellen. De behandeling kan ook schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid. Kortom, er kan een behoorlijke aanslag op uw lichaam worden gedaan, op uw persoon en op uw omgeving. Daarom is het een kwestie van wikken en wegen welke behandeling het beste bij u past. De medische argumenten voor of tegen een behandeling krijgt u te horen van uw arts of uw oncologieverpleegkundige. Maar uw eigen, persoonlijke argumenten kunt u alleen zelf overzien, samen met de mensen die u na staan. Soms moet u snel beslissen. Vooral als de ziekte acuut behandeld moet worden. Maar meestal hebt u iets meer tijd om na te denken, de voor- en nadelen voor uzelf op een rijtje te zetten en er uitgebreid met uw partner, familie of vrienden over te praten. Zo nodig kunt u ook een advies of oordeel second opinion vragen aan een andere arts.

Persoonlijke instructie

Hebt u eenmaal besloten om akkoord te gaan met de behandeling, dan krijgt u uitgebreide, persoonlijke instructies, bijvoorbeeld van een oncologieverpleegkundige. U hoort ook hoe u goed voor uzelf kunt zorgen tijdens de behandeling, wat u kunt doen om de bijwerkingen te beperken, waar u op moet letten, in welke situaties u contact moet opnemen met het ziekenhuis en wie u daar op welk telefoonnummer snel kunt bereiken. Deze persoonlijke instructie is erg belangrijk. Hebt u vragen over de behandeling, stel ze zonder schroom aan de arts of de verpleegkundige. Zij geven u graag de nodige informatie, onder het motto: liever tien vragen teveel, dan één vraag te weinig.

 


Deze site is gemaakt voor Isa van mama | Deze site is gemaakt met Webklik.nl